Αφήνοντας πίσω τις τρεις προηγούμενες εβδομάδες του Τριωδίου, οι οποίες είχαν χαρακτήρα προετοιμασίας, η Εκκλησία μας από εχθές έχει διαβεί το κατώφλι μιας από τις ωραιότερες περιόδους του ενιαυτού.
Με τον πρώτο Κατανυκτικό Εσπερινό, ή αλλιώς τον Εσπερινό της Συγχωρήσεως, στον οποίο δεσπόζει με όλη του τη μεγαλοπρέπεια και την χάρη το Μέγα Προκείμενο, στο οποίο ψάλλουμε “μὴ ἀποστρέψῃς τὸ πρόσωπόν σου ἀπὸ τοῦ παιδός σου”, αλλά και το Ιδιόμελο των Αποστίχων, που μας καλεί να διαπλεύσουμε “τὸ τῆς Νηστείας μέγα πέλαγος”, οι πιστοί καλούνται για τις υπόλοιπες μέρες να κάνουν τον δικό τους προσωπικό αγώνα.
Οι Μητροπολίτες της Εκκλησίας της Ελλάδος, έδωσαν με αφορμή την έναρξη αυτής της περιόδου τα δικά τους μηνύματα με λόγους πνευματικής οικοδομής και επιστηρικτικές παραινέσεις προς τους πιστούς, οι οποίοι συνέρρευσαν προς τους Ιερούς Ναούς.
Ο λόγος των ιεραρχών κινήθηκε στο πνεύμα που ορίζουν τα λειτουργικά κείμενα της Αγίας και Μεγάλης Τεσσαρακοστής, αναδεικνύοντας τη μετάνοια, τη συγχώρηση, τη νηστεία, την εγκράτεια, την ταπείνωση και την προσευχή ως βασικούς άξονες της πνευματικής πορείας του πιστού. Η Αγία και Μεγάλη Τεσσαρακοστή φανερώθηκε μέσα από τον λόγο τους ως καιρό αυτογνωσίας, θεραπείας της καρδιάς και αποδέσμευσης από τα πάθη, αλλά και ως πρόσκληση αλλαγής τρόπου ζωής και εξόδου από τη ρουτίνα και την πνευματική χαλάρωση. Τονίστηκε μεταξύ άλλων η συνοδοιπορία με τον Χριστό προς το Πάθος και την Ανάσταση ως ο τελικός προσανατολισμός του εκκλησιαστικού αγώνα, με σκοπό τη βίωση της χαράς της Αναστάσεως και την ανακαίνιση της προσωπικής και εκκλησιαστικής ζωής.
Τα μηνύματα των Ιεραρχών της Εκκλησίας της Ελλάδος
Ο Σεβασμιώτατος Μητροπολίτης Σπάρτης κ. Ευστάθιος, επισήμανε τις πολλές πνευματικές ευκαιρίες που μας δίνει η ευλογημένη περίοδος της Αγίας και Μεγάλης Τεσσαρακοστής και τον αγώνα που καλούμαστε να δώσουμε, ώστε η ψυχή μας απαλλαγμένη από βάρη να χαρεί την Ανάσταση του Κυρίου και να διεκδικήσει με αξιώσεις την Βασιλεία των Ουρανών.
Στη συνέχεια, ο Σεβασμιώτατος μίλησε για την αξία τόσο της ειλικρινούς συγγνώμης, όσο και της συγχωρητικότητας στη χριστιανική ζωή. Ολοκληρώνοντας ζήτησε πρώτος συγγνώμη για τα όποια ακούσια λάθη ή παραλείψεις του, ενώ παρείχε και τη δική του συγγνώμη σε κάθε συνάνθρωπο.
Διαβάστε: Σπάρτης Ευστάθιος: Καλούμαστε να δώσουμε αγώνα ώστε να απαλλαγεί η ψυχή μας από τα βάρη
Ο Σεβασμιώτατος Μητροπολίτης Βεροίας κ. Παντελεήμων ερμήνευσε στην ομιλία του το στιχηρό του Εσπερινού «Ἐγκρατείᾳ τήν σάρκα, ταπεινῶσαι πάντες σπουδάσωμεν», επισημαίνοντας τη σπουδαιότητα της εγκράτειας.
Στην ομιλία του τόνισε: “Ἐγκράτεια εἶναι, γιά νά τό ποῦμε μέ μία φράση, ἡ ἀρετή καί ἡ μέθοδος ἐκείνη πού μᾶς βοηθᾶ νά κυριαρχοῦμε ἐμεῖς στόν ἑαυτό μας, στήν ψυχή καί τό σῶμα μας, καί νά μήν γινόμεθα ἕρμαια τῶν ἀδυναμιῶν, τῶν παθῶν, τῶν ἐπιθυμιῶν ἤ τῶν ἡδονῶν καί τῶν προκλήσεων τοῦ κόσμου“.
Διαβάστε: Εσπερινός της Συγχωρήσεως στη Βέροια
Από τη μεριά του ο Σεβασμιώτατος Μητροπολίτης Σάμου κ. Ευσέβιος αναφέρθηκε στο βαθύτερο νόημα της νηστείας και της μετάνοιας και κάλεσε όλους, να σηκώσουν τον Σταυρό της αγάπης, της φιλανθρωπίας, της υπομονής, της εγκράτειας και της συγχωρητικότητος.
Διαβάστε: Ο Εσπερινό της “Συγγνώμης” στη Σάμο
Ο Σεβασμιώτατος Μητροπολίτης Πειραιώς κ. Σεραφείμ, αναπτύσσοντας το νόημα της Αγίας και Μεγάλης Τεσσαρακοστής έκανε λόγο για μία «περίοδο στοχασμού και περισυλλογής» και για «ευκαιρία αποκοπής από τη διάσπαση του νου και απαλλαγής από το άγχος της καθημερινότητας». «Κυρίως, όμως, αποτελεί πρόσκληση για συνοδοιπορία με τον ίδιο τον Χριστό στην πορεία Του προς το Πάθος και την Ανάσταση», με τελικό σκοπό τη «μετάνοια ως βίωση ενός διαφορετικού τρόπου ζωής», πρόσθεσε.
Στην εμπνευσμένη ομιλία του, ο Σεβασμιώτατος Μητροπολίτης Σερρών κ. Θεολόγος ανέφερε μεταξύ άλλων ότι, “για την αγία Μητέρα μας Εκκλησία η περίοδος της αγίας και μεγάλης Τεσσαρακοστής είναι περίοδος μετανοίας, πνευματικού αγώνος, χαρμολύπης, ελπίδος, θεραπείας, θείας παρηγορίας, περίοδος που οδηγεί σέ μία νέα ζωή, την ζωή του Χριστού. Η μετάνοια είναι ένα μεγαλειώδες γεγονός που ιερουργείται στα έγκατα της υπάρξεώς μας. Το αποτέλεσμα της μετανοίας είναι η άφεσις, η θεραπεία, η χαρά, η ειρήνευσις, η δικαίωσις”.
Μετά το πέρας του Εσπερινού, ο Σεβασμιώτατος Μητροπολίτης Κερκύρας κ. Νεκτάριος απηύθυνε λόγο πνευματικής οικοδομής προς το εκκλησίασμα, αναφερόμενος στο βαθύ νόημα της αλληλοσυγχωρήσεως ως προϋποθέσεως για την είσοδο του πιστού στο στάδιο της Αγίας και Μεγάλης Τεσσαρακοστής.
Με λόγο πατρικό, ο κ. Νεκτάριος κάλεσε τους πιστούς να εξέλθουν από την πνευματική χαλάρωση και τη ρουτίνα της καθημερινότητος και να ανακαλέσουν τον εαυτό τους σε μετάνοια, ώστε να συμπορευθούν με τον Χριστό στο Πάθος και να αξιωθούν να μετάσχουν στο φως της Αναστάσεως. Η Εκκλησία, τόνισε, δεν εισάγει τον άνθρωπο στη Σαρακοστή με εξωτερικές υποχρεώσεις, αλλά με ευαγγελική πρόσκληση αλλαγής τρόπου ζωής.
Πριν το τέλος του εσπερινού, ο Σεβασμιώτατος Μητροπολίτης Αλεξανδρουπόλεως κ. Άνθιμος μίλησε στο εκκλησίασμα με θέμα: «H Ορθόδοξη Εκκλησία, είναι θρησκεία, είναι θεσμός ή είναι Σώμα Χριστού;», τονίζοντας προς το τέλος της ομιλίας του ότι “ἡ Ἐκκλησία εἶναι ὁ τόπος καὶ ὁ τρόπος ὅπου συνεχίζεται ἡ παρουσία τοῦ Χριστοῦ στὸν κόσμο καὶ εἶναι βέβαιο ὅτι θὰ συνεχίζεται μέχρι τὴν συντέλεια τῶν αἰώνων. Ἡ ἴδια ἡ ὕπαρξη τῆς Ἐκκλησίας, εἶναι ὁ διαρκὴς μάρτυρας τοῦ Χριστοῦ, τὸ τεκμήριο καὶ ἡ ἀποκάλυψη τῆς νίκης καὶτῆς δόξης του, ἡ ἀνακεφαλαίωση τοῦ ὅλου ἔργου του“.
Διαβάστε: Αλεξανδρουπόλεως Άνθιμος: «H Ορθόδοξη Εκκλησία, είναι θρησκεία, είναι θεσμός ή είναι Σώμα Χριστού;»
Στο κήρυγμά του ο Σεβασμιώτατος Μητροπολίτης Πατρών κ. Χρυσόστομος μίλησε με τρόπο γλαφυρό και βαθειά θεολογικό και κατανοητό, περί της ασκητικής πορείας των θεουμένων, τον αγώνα των οποίων ενισχύει η Εκκλησία ιδιαιτέρως κατά την διάρκεια της Αγίας και Μεγάλης Τεσσαρακοστής, με τα σωτήρια μέσα της.
Επίσης ο Σεβασμιώτατος μίλησε για την εκκοσμίκευση η οποία έχει εισέλθει στη ζωή μας, με κίνδυνο να αλλοιωθή το Ορθόδοξο φρόνημά μας, να υπάρξουν συμβιβασμοί ως προς την πίστη, την ζωή, την μαρτυρία και την ομολογία μας.
Διαβάστε: Ο Α’ Κατανυκτικός Εσπερινός στην Ιερά Μητρόπολη Πατρών
Κατά το δικό του κήρυγμα, ο Σεβασμιώτατος Μητροπολίτης Άρτης κ. Καλλίνικος τόνισε τη σημασία της συγχώρεσης, λέγοντας: “Η συγγνώμη απελευθερώνει καρδιές και ενώνει ψυχές”.
Κατά την διάρκεια του Κατανυκτικού Εσπερινού ο Μητροπολίτης Νέας Ιωνίας κ. Γαβριήλ ανέπτυξε ομιλία με θέμα: «Η θεοδίδακτη αρετή της ταπείνωσης κατά την Βιβλική και Πατερική Παράδοση», κατά την οποία αναφέρθηκε στη βαθύτερη σημασία της ταπείνωσης ως θεμέλιο της πνευματικής ζωής και απαραίτητη προϋπόθεση της αληθινής μετανοίας.
Ο Σεβασμιώτατος τόνισε επίσης ότι η ταπείνωση δεν αποτελεί ανθρώπινη αδυναμία, αλλά δύναμη που πηγάζει από τη γνώση του Θεού και την επίγνωση της προσωπικής πνευματικής μας κατάστασης, φέρνοντας ως πρότυπο τον ίδιο τον Χριστό, ο Οποίος « ἑαυτὸν ἐκένωσε μορφὴν δούλου λαβών» (Φιλ. 2,7).
Διαβάστε: Νέας Ιωνίας Γαβριήλ: Η ταπείνωση είναι απαραίτητη προϋπόθεση της αληθινής μετανοίας
Στο τέλος της ακολουθίας του Κατανυκτικού Εσπερινού, ο Σεβασμιώτατος Μητροπολίτης Μαρωνείας και Κομοτηνής κ. Παντελεήμων απηύθυνε πατρικό λόγο προς το εκκλησίασμα με θέμα: «Η αρπαγή του νοός». Μεταξύ άλλων, τόνισε τα εξής, πως η νηστεία δεν είναι απλώς μία αποχή από τροφές, αλλά κυρίως μία αποχή από το κακό, την κακία και τον εγωισμό. «Χωρίς τη συγχώρηση του αδελφού μας», είπε χαρακτηριστικά, «η θύρα του Παραδείσου παραμένει κλειστή».
Διαβάστε: Μαρωνείας Παντελεήμων: Ο προορισμός μας είναι η Ανάσταση
Στον ποιμαντικό του λόγο ο Παναγιώτατος Μητροπολίτης Θεσσαλονίκης κ. Φιλόθεος αναφέρθηκε εκτενώς στην προσευχή του Οσίου Εφραίμ του Σύρου, την οποία ανέλυσε στηριζόμενος στους λόγους των Αγίων Θεοφόρων Πατέρων της Εκκλησίας μας.
Διαβάστε: Θεσσαλονίκης Φιλόθεος: Η Εκκλησία μας καλεί σε συνεχή μετάνοια, προσευχή και περισυλλογή
Κατά την απόλυση του Εσπερινού, ο Σεβασμιώτατος Μητροπολίτης Αιτωλίας και Ακαρνανίας κ. Δαμασκηνός ανέπτυξε το θέμα: «Η Ορθόδοξη Εκκλησία μας», το οποίο πραγματεύεται την φετινή εκκλησιαστική χρονιά στα Εσπερινά Κηρύγματά του και θα συνεχίσει να αναλύει και στους Κατανυκτικούς Εσπερινούς της Αγίας και Μεγάλης Τεσσαρακοστής, εστιάζοντας περισσότερο στη δογματική και θεολογική ανάλυση της ορθόδοξου πίστεώς μας.
Στο γενικότερο θέμα: «Θεός και Άνθρωπος» αναφέρθηκε στο Τριαδικό δόγμα, τονίζοντας ότι διαθέτει ζωντανή, πρακτική σημασία για τον κάθε Χριστιανό. Σύμφωνα με τη διδασκαλία της Αγίας Γραφής το ανθρώπινο πρόσωπο έχει δημιουργηθεί κατ’ εικόνα του Θεού και για τους Χριστιανούς Θεός σημαίνει Τριάδα: έτσι μόνο στο φως του Τριαδικού δόγματος μπορούμε να καταλάβουμε ποιοί είμαστε και πώς ο Θεός θέλει να είμαστε. Η ζωή μας, οι προσωπικές μας σχέσεις και όλα μας τα σχέδια για το σχηματισμό μιας χριστιανικής κοινωνίας εξαρτώνται από μία σωστή Τριαδική θεολογία.
Διαβάστε: Ο Εσπερινός της Συγγνώμης στην Ι. Μ. Αιτωλίας και Ακαρνανίας
Πριν το τέλος του Εσπερινού, ο Σεβασμιώτατος Μητροπολίτης Φλωρίνης κ. Ειρηναίος ανέπτυξε το θέμα: «Η εσωτερική πορεία του ανθρώπου στη Μεγάλη Τεσσαρακοστή».
Στην ομιλία του, ο Μητροπολίτης κ. Ειρηναίος ανέδειξε τη Μεγάλη Τεσσαρακοστή ως περίοδο βαθιάς εσωτερικής μεταμορφώσεως και πνευματικής αναγεννήσεως. Τόνισε ότι η Εκκλησία δεν καλεί απλώς σε αλλαγή εξωτερικών συνηθειών, αλλά σε θεραπεία της καρδιάς και σε ανακαίνιση του τρόπου υπάρξεως του ανθρώπου. Υπογράμμισε ότι η Τεσσαρακοστή αποτελεί πρόσκληση επιστροφής στον εαυτό μας ενώπιον του Θεού, μέσα από τη μετάνοια, την αυτογνωσία και τη ζωντανή σχέση μαζί Του.
Διαβάστε: Φλωρίνης Ειρηναίος: «Η εσωτερική πορεία του ανθρώπου στη Μεγάλη Τεσσαρακοστή»
Κεντρική φωτογραφία: Ραφαήλ Γεωργιάδης