Κυριακή Προ των Φώτων

• Του Αρχιμ. Δημητρίου Τζιαφά, Ιεροκήρυκος της Ιεράς Μητροπόλεως Θεσσαλονίκης

«Ἑτοιμάσατε τὴν ὁδὸν Κυρίου» (Μκ. 1,3)

Αδελφοί μου,

η σημερινή Κυριακή προ των Φώτων είναι προοίμιο της μεγάλης Δεσποτικής Εορτής των Θεοφανείων. Είναι ημέρα προσμονής και εσωτερικής εγρήγορσης, που μας καλεί να ετοιμάσουμε την ψυχή μας για τη φανέρωση του Θεού μέσα στον κόσμο. Σήμερα, ακούγοντας το ιερό Ευαγγέλιο εντός της θείας Λειτουργίας, δεν μνημονεύουμε ένα γεγονός του παρελθόντος, αλλά δεχόμαστε ζωντανή πρόσκληση σωτηρίας, που απευθύνεται προσωπικά στον καθένα μας.

Στο ιερό κείμενο του Ευαγγελιστού Μάρκου προβάλλεται η μορφή του Ιωάννη του Προδρόμου, του τελευταίου Προφήτη και πρώτου κήρυκα της Καινής Διαθήκης. Η φωνή του αντηχεί μέσα στους αιώνες: «Φωνὴ βοῶντος ἐν τῇ ἐρήμῳ· Ἑτοιμάσατε τὴν ὁδὸν Κυρίου, εὐθείας ποιεῖτε τὰς τρίβους αὐτοῦ» (Μκ. 1,3· Ἠσ. 40,3). Δεν πρόκειται για ποιητική διατύπωση, αλλά για κάλεσμα ζωής. Ο Ιωάννης δεν απευθύνεται σε έναν λαό ή έναν τόπο, αλλά σε κάθε εποχή και σε κάθε άνθρωπο που πορεύεται μέσα στην έρημο του κόσμου και της ψυχής του. Η φωνή του ακούγεται μέσα στη σιωπή των λογισμών, προτρέποντάς μας να ετοιμασθούμε για την έλευση του Χριστού με μετάνοια και καθαρισμό καρδιάς. Όπως λέγει ο Άγιος Ιωάννης ο Χρυσόστομος, «Ὁ Πρόδρομος ἦλθεν οὐχὶ νὰ νομοθετήσῃ, ἀλλὰ νὰ κινήσῃ πρὸς μετάνοιαν· νὰ ἐγείρῃ τοὺς καθεύδοντας» (PG 59, 38).

Η προτροπή «ετοιμάσατε» δεν δηλώνει εξωτερικές πράξεις, αλλά εσωτερική διάθεση. Ο Θεός ζητά δρόμο μέσα στην καρδιά μας. Χρειάζεται να καθαρίσουμε ό,τι εμποδίζει τη Χάρη Του να βρει τόπο εντός μας· να απομακρύνουμε τα βουνά του εγωισμού, τα φαράγγια της αδιαφορίας, τα στραβά μονοπάτια της κακίας. Ο λόγος του Προδρόμου είναι απλός και αληθινός: «Εὐθείας ποιεῖτε τὰς τρίβους αὐτοῦ» (Μκ. 1,3)· διορθώστε τις σχέσεις σας με τον Θεό και με τους αδελφούς σας, ίνα η ψυχή γίνει άξιος δρόμος για τον Ερχόμενο.

Η μετάνοια, αδελφοί μου, δεν είναι συναίσθημα ή στιγμιαία συγκίνηση. Είναι αλλαγή νου, ανακαίνιση όλου του ανθρώπου. Ο Άγιος Γρηγόριος ο Παλαμάς διδάσκει ότι «μετάνοια σημαίνει νὰ ἀλλάξουμε νοῦ· ἀπὸ τὸν νοῦ τῆς ἁμαρτίας νὰ ἐπιστρέψουμε στὸν νοῦ τοῦ Χριστοῦ» (PG 151, 32). Ο μετανοών άνθρωπος δεν μετρεί πια τα έργα του, αλλά εμπιστεύεται τη φιλανθρωπία του Θεού. Έτσι η μετάνοια γίνεται αρχή φωτισμού, η πύλη απ’ όπου ο άνθρωπος εισέρχεται στην καινή ζωή του Πνεύματος.

Ο Πρόδρομος δεν δείχνει μόνο την οδό της μετανοίας, αλλά και το Πρόσωπο του Ερχόμενου: «Ἔρχεται ὁ ἰσχυρότερός μου ὀπίσω μου» (Μκ. 1,7). Εκείνος βαπτίζει εν ύδατι, ενώ ο Χριστός βαπτίζει «ἐν Πνεύματι Ἁγίῳ καὶ πυρί» (Μκ. 1,8). Ο Πρόδρομος πλένει το σώμα, ο Χριστός αναγεννά την ψυχή. Ο Πρόδρομος προαναγγέλλει, ο Χριστός ενεργεί. Όπως ο αυγερινός προμηνύει την ανατολή του ηλίου, έτσι και ο Ιωάννης προμηνύει την Ανατολή των ανατολών: «διὰ σπλάγχνα ἐλέους Θεοῦ ἡμῶν… ἐπισκέψεται ἡμᾶς ἀνατολὴ ἐξ ὕψους» (Λουκ. 1,78).

Ο Κύριος βαπτίζεται όχι επειδή έχει ανάγκη καθαρισμού, αλλά για να καθαγιάσει. Όπως διδάσκει ο Άγιος Γρηγόριος ο Θεολόγος, «Ὁ Χριστὸς βαπτίζεται, ἵνα ἐν τῷ βαπτίσματι ἡμεῖς ἀνακαινισθῶμεν· καθαίρεται ὁ ἄμωμος, ἵνα καθάρῃ τὸν ἀμαρτωλόν» (Λόγος εις τα Άγια Φώτα, PG 36, 356). Εκεί, στον Ιορδάνη, η φύση ολόκληρη φωτίζεται· τα ύδατα αγιάζονται, η κτίση ανανεώνεται και ο άνθρωπος ξαναβρίσκει την πρωτόπλαστη καθαρότητα. «Καὶ εὐθὺς ἀναβαίνων… εἶδε τὸ Πνεῦμα τοῦ Θεοῦ καταβαῖνον…» (Ματθ. 3,16). Η θεία μαρτυρία βεβαιώνει την παρουσία του Υιού και φανερώνει το μυστήριο της Αγίας Τριάδος.

Η Εκκλησία, με θεία σοφία, έθεσε αυτήν την περικοπή προ των Φώτων, για να θυμίζει ότι κανείς δεν μπορεί να ιδεί τη φανέρωση του Θεού, αν πρώτα δεν ετοιμάσει την καρδιά του. Ο Χριστός αποκαλύπτεται όχι σ’ εκείνους που Τον περιεργάζονται, αλλά σ’ εκείνους που Τον προσμένουν με πίστη, διότι «χωρὶς πίστεως ἀδύνατον εὐαρεστῆσαι» (Ἑβρ. 11,6). Όπως σημειώνει ο Άγιος Ισαάκ ο Σύρος, «Ὅπου ταπεινὴ καρδιά, ἐκεῖ ἐνοικεῖ ὁ Θεός· ὅπου ὑπερηφάνεια, ἐκεῖ δὲν χωρεῖ» (Λόγοι Ασκητικοί, Λόγ. 34).

Έτσι, η προετοιμασία για τα Φώτα δεν είναι μόνο ιδιωτικό έργο, αλλά εκκλησιαστική πορεία. Τελείται εντός του σώματος της Εκκλησίας, με τα Άγια Μυστήρια, την κοινή προσευχή και τη ζωή της χάριτος. Είναι πρώτα απ’ όλα έργο καρδιάς: η ταπείνωση, η συγχώρηση, η αγάπη, η προσευχή. Αυτά είναι τα «εργαλεία» που εξομαλύνουν την οδό του Κυρίου μέσα μας.

Και κάθε φορά που μετανοούμε, ανανεώνεται εντός μας η Χάρη του Βαπτίσματος και ακούγεται μυστικά η φωνή του Πατρός: «Οὗτός ἐστιν ὁ Υἱός μου ὁ ἀγαπητός, ἐν ᾧ εὐδόκησα» (Ματθ. 3,17).

Τότε ο άνθρωπος καταλαβαίνει ότι η ζωή δεν είναι πορεία φόβου, αλλά πορεία υιοθεσίας, καθώς «οὐ γὰρ ἐλάβετε πνεῦμα δουλείας πάλιν εἰς φόβον, ἀλλὰ πνεῦμα υἱοθεσίας» (Ῥωμ. 8,15–17).

Αδελφοί μου,

η φωνή του Προδρόμου αντηχεί και σήμερα με την ίδια δύναμη. Ας την ακούσουμε ως προσωπική και εκκλησιαστική κλήση· ας ετοιμάσουμε την καρδιά μας να γίνει οδός Χριστού. Ας χαμηλώσουμε τα όρη του εγωισμού, ας γεφυρώσουμε τις χαράδρες της αδιαφορίας, ας ισιώσουμε τα μονοπάτια της ψυχής με τη δύναμη της μετάνοιας και της αγάπης. Έτσι, τα Φώτα θα γίνουν όχι μόνο εξωτερική εορτή, αλλά φωτισμός της ψυχής, ανανέωση της πίστης και αρχή νέας πνευματικής πορείας.

Αμήν.

H αναδημοσίευση του παραπάνω άρθρου ή μέρους του επιτρέπεται μόνο αν αναφέρεται ως πηγή το ORTHODOXIANEWSAGENCY.GR με ενεργό σύνδεσμο στην εν λόγω καταχώρηση.

Ακολούθησε το ORTHODOXIANEWSAGENCY.gr στο Google News και μάθε πρώτος όλες τις ειδήσεις.